Bijleren

Leren betekent ‘het verkrijgen van kennis of een vaardigheid door studie, oefening, les krijgen, of iets ervaren’. Dit is een proces dat zich tijdens ons hele leven afspeelt. Het houdt nooit op, omdat we ons voortdurend in steeds veranderende situaties en omstandigheden bevinden, en we kunnen overal iets uit leren. Natuurlijk is het niet zo dat men altijd iets leert wanneer men in de klas aanwezig is! Er moet op dat moment een bereidheid zijn om te leren en de specifieke les die ons gepresenteerd wordt moeten ook binnen ons kunnen liggen om ze te leren. We hebben namelijk niet het talent om alles even goed te leren. Onze ‘waarderingscijfers’ voor verscheidene onderwerpen zullen ver uiteen liggen, maar de mogelijkheid is altijd aanwezig om iets van kennis of vaardigheid op te steken.

Herhaling is een belangrijk gegeven in het leerproces. Het levert begaanbare paden op binnen het systeem die zich openen door een specifieke trigger en die het systeem toelaten om diep binnen te dringen in de jungle van opgeslagen informatie, en wel op een specifieke en gerichte manier. In dit aspect lijkt het heel erg op het natuurlijke systeem van de cel antenne die, na het oppikken van een specifieke frequentie, een signaal de cel instuurt, hetgeen dan een heel specifieke reactie in gang zet. Eens je iets geleerd hebt dan zal de specifieke trigger de kennis of vaardigheid activeren op de manier waarop deze in het geheugen van het systeem is opgeslagen. Het verwerven van nieuwe kennis of vaardigheden kan dan gezien worden als het schrijven, het ontwerpen, van een nieuw pad, het creëren van een nieuwe connectie naar een opgeslagen, aangeleerd, antwoord. Om wat we in het verleden geleerd hebben grondig te wijzigen is, principieel, net zo moeilijk als het veranderen van onze gedragsgewoonten. In ’t algemeen vinden we het bijzonder moeilijk om ‘kennis’ waar we al lang aan vast houden te veranderen. Bijvoorbeeld, het heeft meer dan een eeuw geduurd alvorens de mensheid kon aanvaarden dat de aarde niet het centrum van het heelal is, of dat kleurlingen geen minderwaardige mensen zijn ten opzichte van blanken.

Begrijpen dat kennis en vaardigheden in voortdurende beweging zijn en over tijd veranderen zou ons wijs moeten maken – we kunnen deze les leren – over het feit dat onze kennis, wat we geloven waar en correct te zijn, vervangen zal worden door een meer ‘accurate’ kennis, ergens in de toekomst. Op deze manier kunnen we leren dat infectieuze ziekten genezingsreacties zijn, waarbij de verkeerd genoemde ‘pathogeen’ (ziekteverwekker) de situatie niet veroorzaakt heeft maar aanwezig is om het te helpen oplossen. Op deze manier kunnen we leren dat klimaatveranderingen deel uitmaken van een natuurlijke cyclus en dat deze niet in gang gezet wordt door menselijke activiteit, of dat CO₂ geen significante rol speelt in het broeikaseffect. Op deze manier kunnen we leren dat oorlog voeren en conflicten creëren nooit zal leiden tot een duurzame vrede. Er valt zoveel te leren als we onze kennis en vaardigheden maar toelaten om zich aan te passen, als we maar in staat zijn om onszelf open te stellen aan andere ideeën, als we maar kunnen aanvaarden dat onze rotsvaste overtuiging volledig fout zou kunnen zijn. Door naar een andere leraar te luisteren, door ander materiaal te bestuderen, of het op een andere manier te bestuderen, kunnen we nieuwe informatie opslaan, hetgeen een eerste stap is in het leerproces. We kunnen niets leren als we niet bereid zijn om onszelf open te stellen aan een verscheidenheid aan studiemateriaal.

Wat ons gepresenteerd wordt vraagt onze aandacht. Wanneer we het onze aandacht geven dan creëren we, bij wijze van spreken, een antenne voor een nieuwe frequentie. Dit is de fysieke uitdrukking van iets jouw volledige aandacht geven: je neemt de specifieke frequentie waar. Nu bezit je er een antenne voor, en door ze steeds weer te gebruiken (jouw aandacht erop te vestigen) word je ‘aangeleerd’ om de juiste reactie te hebben op de stimulus. Vandaar dat, wanneer je geleerd hebt dat de aarde een bol is die in een baan rond de zon draait, dan wordt deze kennis onmiddellijk aangeboord van zodra de aarde als planeet vermeld wordt. Dit is een programma dat jouw systeem geschreven heeft en opgeslagen, en dat geactiveerd wordt telkens die frequentie, dat onderwerp, wordt aangesneden in jouw omgeving. Kennis kan worden aanzien als ‘de manier waarop individuen en gemeenschappen betekenis geven aan ervaringen’. Het kan dus in algemene termen gezien worden als de informatie, het begrip, de vaardigheden, de waarden en houdingen die men door het leerproces verkrijgt. Als dusdanig is kennis onafscheidelijk verbonden met een culturele, een sociale, een omgevings- en institutionele context waarbinnen de kennis gecreëerd en aangemaakt werd. Met andere woorden, jouw persoonlijke kennis is het resultaat van wat de mensen rondom jou aan jou hebben doorgegeven.

Wijsheid, daarentegen, is ‘de kracht van een onderscheidingsvermogen bezitten en precies kunnen inschatten wat waar en juist is’. Wijsheid is de mogelijkheid bezitten om kennis, ervaring en begrip te gebruiken om gezonde oordelen te vellen, om waarheid te kunnen onderscheiden, en om verstandig te kunnen handelen. Het is de natuurlijke vaardigheid om dingen te begrijpen die de meeste andere mensen niet kunnen begrijpen. Onderwezen worden door andere mensen over wat juist of fout is is kennis, geen wijsheid. Het is de kennis, een ‘weten’, waarvan anderen willen dat je die hebt. Wijsheid is de sensibiliteit om te weten hoe de kennis, die je hebt, te gebruiken. Kennis is het collectief van overtuigingen waar men aan vasthoudt, hetgeen een academisch gegeven is. Wijsheid is aanvoelen wanneer en hoe dat collectief te gebruiken, hetgeen een gevoel is, zoiets als een intuïtie.

Hoe leren we dan? Wat zijn de voornaamste bronnen van onze kennis? Hoe vergaren we kennis?

• Waarneming en observatie, het gebruik van de zintuigen, wordt aanzien als de meest belangrijke bron van empirische kennis. Het is een actief proces waarin zintuiglijke signalen geselecteerd worden, georganiseerd en geïnterpreteerd om zich een voorstelling van de omgeving te vormen. Dit kan in sommige gevallen leiden tot illusies die bepaalde aspecten van de realiteit verkeerd interpreteren, maar de observatie van het leven rondom jou blijft de meest betrouwbare bron van kennis over het leven en over de wereld.
• Introspectie is veelal een vorm van fundamentele kennis. Volgens sommige empirici is het de enige echte bron van basiskennis en vormt het de fundering voor alle andere kennis. Het is de meest betrouwbare bron van kennis over het leven en over jouw innerlijke zelf.
• Een leermethode is een geheel van principes en methoden die door leraren gebruikt wordt om studenten iets aan te leren. In een leraar-gericht onderwijs zijn de leraren de voornaamste vooraanstaande figuren. In een student-gericht onderwijs, waar leraren ook de vooraanstaande figuren zijn, spelen zowel leraren als leerlingen een actieve rol in het leerproces. Deze benadering is evenzeer autoritair. Veel leermethoden die zich richten op cognitieve vaardigheden vertonen een snel en dramatisch verval in kennis, hetgeen nog maar eens bevestigt dat herhaling de belangrijkste manier is om kennis te installeren.

Een individu leert op twee manieren: persoonlijke observatie of iemand anders kopiëren. Persoonlijke waarneming kan zowel naar buiten als naar binnen gericht worden. Beide observaties leveren informatie over het leven in ’t algemeen en over het leven zoals dat voor dat individu feitelijk is. Iemand anders kopiëren door een leerproces te volgen in een gecontroleerde setting, volgens een gekozen methode, levert informatie op over wat een ander, een gemeenschap, de geschiedenis, wilt dat er geleerd wordt. Persoonlijke waarneming is informatie vergaren via de zintuigen en persoonlijke ervaringen. Iemand anders kopiëren is informatie vergaren via de cognitieve functies, de hersenen gebruiken om het zich allemaal te ‘herinneren’ en om bewuste beslissingen te maken gebaseerd op een interpretatie die door iemand anders of door een groep gemaakt werd over hoe zij het leven ervaren. Met andere woorden, elke uitgevonden leermethode is erop gericht om mensen achter een bepaald denkpatronen te scharen voor de interpretatie van het leven. Het gaat niet over de realiteit van het leven zoals dat door een individu beleefd wordt.

Cognitieve kennis is gebaseerd op de manier waarop mensen denken. Intuïtieve kennis is gebaseerd op hoe de mensen ervaren, aanvoelen. Ons denken, onze logica, is gestoeld op aanvaardde, opgebouwde, concepten. Andere mensen hebben ons geleerd hoe wij moeten denken over bepaalde aspecten van het leven. Dit maakt het een gemakkelijke leermethode voor manipulatie, aangezien de leerstof in de handen van de leraar of de onderwijsinstanties ligt. Hoe een individu een bepaalde situatie inschat is onvoorspelbaar voor een ander, hetgeen betekent dat elk individu op zijn of haar eigen manier zal leren, en dat geen enkele ‘methode’ ervoor gaat zorgen dat alle individuen eenzelfde ervaring en dezelfde kennis meekrijgt.

Zo’n methode opleggen en erop aandringen dat de cognitieve methode moet gevolgd worden als we slimmer willen worden, is de uitvoering van de ideeën die bepaalde mensen hebben om het natuurlijke leerproces van elk individu te vervangen. Cognitieve vaardigheden zijn de functies van jouw hersenen om te denken, om attentvol te zijn, om informatie te verwerken en om zich dingen te herinneren. De opgelegde leermethode leert ons hoe we moeten denken, waar aandachtig voor te zijn, welke informatie te verwerken, en wat we moeten onthouden. Het bepaalt wat we leren. Het zorgt ervoor dat we allemaal dezelfde dingen kennen. De individuele vrijheid om het leven te ervaren op je eigen manier wordt overschreven door een geselecteerde kennis waarvan iemand beslist heeft dat we die moeten weten.

Autoritair leren vult ons met kennis waarvan anderen willen dat we die hebben.

Persoonlijk leren vult ons met kennis die wij als individu nodig hebben. Als autodidact, een zelf-onderwezen individu, levert een krachtig competitief voordeel door het bevorderen van een serieus kritisch denken, van een ultiem flexibiliteit in het leerschema, en van enorme financiële besparingen vergeleken met het traditionele geïnstitutionaliseerd leerprogramma. Door de beperkingen van de standaard opleidingen te omzeilen ontwikkelen onafhankelijke leerlingen psychologische en praktische krachten die zich vertalen in direct professioneel en persoonlijk succes. Waarom is dit systeem dan niet de uitverkoren methode voor het leren?

De afwezigheid van formeel erkende referenties, die een autodidact mist, zorgt voor vele carrière obstakels. Met andere woorden, de maatschappij wilt geen individuen die zich zelf hebben geïnformeerd, die zich zelf iets hebben aangeleerd! De maatschappij wilt kennis die kan gecontroleerd worden zodat enkel individuen met de ‘correcte scholing’ voorrechten, zoals een fatsoenlijke job, aangereikt worden en zodat enkel deze individuen in het systeem, dat door de maatschappij geregeerd wordt, zullen worden geïntegreerd.

De kennis opgeslagen in jouw hersenen is wat jouw omgeving wilt dat jij je herinnert.

De kennis opgeslagen in elke cel van je lichaam is wat jij geleerd hebt door ervaring.

Het ene dient je een leven lang, terwijl het andere snel vervaagt als het niet voortdurend herhaald wordt.

En de twee kunnen serieus met elkaar in conflict zijn.